तिलक कोइराला ।
झण्डै चार बर्षको गिरावटपछि शेयर लगानीकर्ताहरुमा नयाँ आशाको संचार हुन नपाउँदै एकपछि अर्को कठिन चुनौतिहरु देखा परेका छन् ।
गत आर्थिक बर्षको राम्रो खुद नाफा विवरण पस्केका केही कम्पनीहरुले लगानीकर्ताहरुलाई राम्रो लाभांश वितरणको प्रस्ताब गरे पनि शेयर बजारमा आशलाग्दो सुधार हुन सकेन । घट्दो शेयरको मूल्यको चेपुवामा परेका लगानीकर्ताहरुलाई दशै खर्चको जोहो र पहिलो त्रैमासको ब्याज तिर्नुपर्ने बाध्यता एकैपल्ट आईलाग्दा अब के होला भन्ने प्रश्न अनुत्तरित नै छ ।

शेयर बजारमा चमत्कारिक सुधार भएन भने यसपल्टको दशै पनि रुख्खासुख्खा नै हुने हो कि भन्ने आशंका छदैछ । कम्पनीहरुले घोषणा गर्ने लाभांशले शेयरको मूल्य समायोजन गरिदिँदा बजारमा घटाईको चक्र अरु लामो समय चल्ने हो कि भन्नेहरुलाई अरु सोचमग्न बनाईदिने गरेको छ । त्यसमाथि बोनस शेयर थपिएर आपुर्र्ति बढ्ने तर बजार प्रबेश गर्ने ठूलो लगानी र नयाँ लगानीकर्ताहरुमा कमी आउँदा अधिक आपुर्तिको अबस्था कायमै रहन्छ कि भन्ने पनि हो । दशैपछि लगत्तै पुनर्बिमा कम्पनीको डेढ अर्ब भन्दा बढीको आईपीओ आउँने र १३ वटा नयाँ बीमा कम्पनीहरुले पनि ठूलो सख्यामा आपुर्ति बढाउने अबस्था आउँदा त्यसलाई दोस्रो बजारले कसरी सामना गर्छ भन्ने प्रश्न छदैछ ।

पूँजी बजार बिकासका लागि नीति, नियम, पुर्वाधार र प्रबिधि ठीक पारी तत्काल सुधार गर्न गरिएको प्रयास सार्थक नहुँदा चार बर्षदेखिको घटाईको मार अरु लम्बिन्छ कि भन्ने आशंकालाई कमजोर आँक्न हुन्न । दुई तिहाई बहुमत प्राप्त गरेको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको सरकार र त्यसका अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडालाई बाध्य पार्न नसकिएसम्म पूँजी बजारमा सुधार आउँने संभावना एकदम कमजोर छ ।

अहिले ८० भन्दा धेरै कम्पनीहरु जो बिगतका बर्षहरु देखि लाभांश वितरण गर्दै आएका छन् र गत बर्षको लाभांश वितरणको निर्णय धमाधम सार्वजनिक गरिरहेका छन्, उनीहरुको मूल्य आम्दानी अनुपात १५ गुणा तल झरेर लगानीको लागि अनुकुल वातारण बनेको छ तर पनि ठूला खाले लगानी गर्न चाहनेहरु बजार छिर्न पटक्कै ईच्छुक नभएको जस्तो देखिन्छ । पूँजी बजारप्रति अनुदार अर्थमन्त्री खतिवडा एक कदम पछि हटेर लगानीकर्तालाई शेयरमा लगानी गर्न आब्हान गर्दा समेत तेस्रो दिनमै बजारले नकारात्मक प्रतिक्रिया जनाउनुले लगानीकर्ताहरु बर्र्तमान सरकारको अर्थनीति र पूँजी बजारसम्बन्धी रणनीतिबाट आश्वस्त हुन नसकेको संकेत गर्दछ । त्यसमाथि बैंक तथा बित्तीय संस्थाहरुमा लगानीयोग्य रकम अर्थात तरलताको संकट फेरि गहिरिन थालेको र राष्ट्र बैंकको नयाँ नीतिले पहिलो त्रैमासमा बैंकहरुको आम्दानीमा असर पारेको विवरण सार्वजनिक हुने हो भने अर्को संकटको आँकलन हुनसक्छ ।

सरकारी घोषणा अनुसार गत असारमै हुनुपर्ने डिलरशीप,गैरआवासीय नेपाली र विदेशी संस्थागत लगानीकर्तालाई शेयर बजारमा सिधा प्रबेश, नेप्सेको सरकारी शेयर बिनिबेश, अल्पकालीन र दीर्घकालीन गरी दुई तहको लाभकरको ब्यवस्था, बाणिज्य बैंकका सहायक कम्पनीलाई ब्रोकर लाईसेन्स, लगानीकर्ता र प्रविधि मैत्री भारित औसत गणना विधिको ब्यवस्था, ब्रोकर मार्फत नै मार्जिन ट्रेडिड., ब्रोकरकमिशन घटाउने जस्ता कयौं कुराहरु पुरा हुन नसकेपछि बजार विस्तारको बाटो बन्द रह्यो । अर्थमन्त्री खतिवडाले आफुलाई पद छाड्न परेको पार्टी भित्रको दबाब थेग्न दिनपिच्छे सभा समारोहमा पुगेर अन्टसन्ट भाषण गर्ने गरे पनि ठोस कामहरु मन्त्रालय तहबाट गर्न पटक्कै चासो नदिएका कारण पूँजी बजारमा संकट गहिरिएको हो भन्ने आम बुझाई बन्न गएको छ । असोजको पहिलो साताबाट ब्रोकरहरुले शुरु गर्ने मार्जिन टेंडिड. सेवाले कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरा पनि हेर्नेपर्छ ।

बजार सुधार र बिस्तारका लागि हुनुपर्ने कामहरु गर्न गराउँन कसैले चासो नदिने, १० कित्ते लगानीकर्ताहरु फेसबुकमा कुर्लिने तर करोडौ लगानी भएकाहरु आफु डुबेपछि कुना पसेर रुने प्रबृत्ति कायमै रहेकाले तत्काल सरकारमाथि दबाब पार्ने कामले निर्णायक रुप लिनसक्ने अबस्था देखिएन । पूँजी बजारमा संकट आएपछि त्यसले समग्र अर्थतन्त्रलाई नै मार पार्छ भन्ने भारतमा मोदी सरकारको जस्तो बुझाई नेकपा सरकार र अर्थमन्त्री खतिवडाको नभएकाले पूँजी बजार बिकास अभियानले संचालन गरेको अभियानले तत्काल लक्ष्य प्राप्त गर्छ भन्नु पनि गलत नै हुनेछ ।

तसर्थः पूँजी बजार बुझेका र यही बजारमा लगानी गरेर आफ्नो जीवन ब्यतित गर्नेहरुको सक्रियता नभएमा चार बर्षदेखि जारी रहेको घटाईको प्रक्रिया अरु एक बर्ष लम्बिनसक्ने भय नपाल्ने हो भने बजार सुधार र बिकासको काम रातारात गर्न सम्बद्ध सबै तत्काल सक्रिय हुनुको विकल्प छैन । सकारात्मक कुरा सोच्दा सोच्दै पनि हामी अगाडि रहेको चुनौतिलाई नपन्छाई सुखद दिन आउँन सक्दैन, एकदिनको नेप्से भित्ता हरियोले हाम्रो संकट निवारण गर्नसक्दैन । समस्या समाधान नगरी शेयरको मूल्य मात्रै बढिदेओस भन्ने भावनाले काम गर्दैन, यद्यपी लगानीकर्ताको मनोबलले बजारमा बेग्लै प्रभाव पार्छ ।

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here