परम्परागत ढर्रामा चल्दै आएको नेपालको शेयर बजारलाई नयाँ बर्ष २०७७ सालमा भने बुक बल्डिङ विधिले नयाँ उचाई दिने संभावना देखिएको छ ।

हालसम्म कम्पनीहरुले प्राथमिक शेयर निश्काशनमा अंकित मूल्यमा गर्दै आएको र पछिल्लोपल्ट शिव सिमेन्टको प्रिमियममा शेयर बिक्री भएको थियो । केही बर्ष अघि चिलिमे जलबिद्युत, बुटवल पावर, अरुण भ्याली हाईड्रो लगायतले प्रिमियममा र नेपाल टेलिकमले ६०० रुपैयाँ भन्दा माथिको अक्सन विधिमा शेयर बेचेको भएपनि बुक बिल्डिङ विधि भने लागु भएको थिएन ।

के हो बुक बिल्डिङ ?

अख्तियार प्राप्त संस्थाहरुले आईपीओ ल्याउने कम्पनीको शेयरमा कतिसम्म मूल्य कबुल्ने भनी बिशेषज्ञबाट अध्ययन गराई निर्णय गर्छन र प्रतिस्पर्धामा सहभागी हुन्छन् । उनीहरुले जुन माथिल्लो बिन्दुमा मूल्य कबुल्छन्, त्यही मूल्यमा आईपीओको मूल्य निधारण हुन्छ ।

बुक विल्डिङ सार्वजनिक निष्काशन गर्ने एउटा यस्तो वैकल्पिक विधि हो जसमा सार्वजनिक निष्काशनमा आवेदन दिन आग्रह नगरी वित्तीय संस्थाहरु, कर्पोरेसन वा उच्च नेटवर्थ भएका व्यक्तिहरु मार्फत आवेदन स्विकार गरिन्छ ।

बुक बिल्डिङबाट आईपीओ निष्काशन गर्न कम्पनी लगातार तीन आ।व।देखि नाफामा सञ्चालन भएको, साधारणसभाले सो विधिबाट आईपीओ निष्काशन गर्न अनुमति पाएको, प्रतिशेयर नेटवर्थ प्रतिशेयर चुक्ता पुँजीको कम्तिमा १५० प्रतिशत रहेको र औसत वा औसत भन्दा माथि रेटिङ पाएको हुनुपर्ने व्यवस्था छ ।
यस विधिबाट आईपीओको मूल्य निधारर्ण गर्दा ४० प्रतिशत योग्य संस्थागत लगानीकर्तालाई र बाँकी ६० प्रतिशत सर्बसाधारण लगानाीकर्तालाई शेयर बिक्री गरिन्छ ।

अहिले प्रिमियममा शेयर निश्काशन गर्न चाहने कम्पनीहरुले प्राथमिक शेयर ( आईपीओ) भए प्रतिशेयर नेटवर्थ वा सो भन्दा दोब्बर मूल्यसम्ममा र पहिल्यै सूचीकृत कम्पनीले थप निश्काशन गर्न परे प्रतिशेयर नेटवर्थसम्मको मूल्यमा शेयर बिक्री गर्न पाउने नियम छ ।

अब भने योग्य संस्थागत लगानीकर्ताले मूल्यांकन गरी कम्पनीको गुण र दोष तथा भबिष्यमा ब्यवसाय बिस्तारको अबस्था हेरी निश्चित मूल्य कबुल गरेर आईपीओ वा एफपीओको मूल्य निर्धारण गर्ने हुँदा बजारमा संस्थागत लगानीकर्ताको बाहुल्यता बढ्नसक्छ । यसले गर्दा अहिले सबै कम्पनीको आईपीओ प्रति कित्ता अंकित मूल्य अर्थात १०० रुपैयाँमा किन्न पाईराखेका लगानीकर्ताले अब भने बढी मूल्य हाल्नुपर्छ तर अहिले जस्तो खराब र कमजोर सबै खालका कम्पनीहरुको शेयरलाई बढी मूूल्य हाल्नुपर्ने हैन । राम्रा कम्पनीहरुको शेयरलाई योग्य संस्थागत लगानीकर्ताले जून मूल्य तोकेर खरिद गर्ने कबुकल गर्छन र त्यही निधोीरत मूल्यमा आईपीओ वा एफपीओ बिक्रीमा आउने छ ।

बुक बिल्डिङ बिधिको कारणले शेयर बजार यसरी लाभान्वित हुुने छ क िअहिले जस्तो शंकाष्पद बित्तीय विवरण भएका, ब्यवसाय बिस्तारको संभावना नभएका, हावा र हल्लाको भरमा आईपीओमा लगानी गर्ने प्रबृत्ति निरुत्साहित भएर जानेछ । कम्पनी संचालकहरुले आफ्नो शेयरको उचित मूल्य पाएपछि राम्रा कम्पनीहरुको आईपीओ बिक्रीमा आउने क्रम बढ्ने छ ।

अहिले नयाँ खुलेका धेरै बीमा कम्पनीहरुले यही बुक बिल्डिङ बिधि पर्खेर आफ्नो शेयर उचित मूल्यमा बिक्री गर्ने अवसर हेरिरहेका छन् । यसका लागि धितोपत्र बोर्डले नियमावली बनाउने र योग्य संस्थागत लगानीकर्ताको छनौट गर्ने आधार बनाईदिएको अबस्थामा उनीहरुको आईपीओ यही नयाँ विधि अनुसार आउने छ ।

विश्वका अरु नाम चलेका शेयर बजारहरुमा पनि यही बुक बिल्डिङ बिधि प्रचलित छ । १० डलर तोकिएको शेयरको मूल्य कयौं गुणा अभिबृद्धि भएर बिक्रीमा आउँछ । त्यसैले राम्रा कम्पनीहरु सर्बसाधारणमा शेयर बेचेर आफ्नो कम्पनीको मूल्य बढाउँन लालायित हुन्छन् । सामसड., अमेजन, अलिबाबा, एमआरएफ जस्ता उत्पादन तथा सेवा क्षेत्रका कम्पनीहरुको शेयरमा आज विश्व बजारमा जुन आकर्षण छ, त्यस्तै नेपालको शेयर बजारमा पनि राम्रा कम्पनीहरुमा लगानीकर्ताको आकर्षण र शेयरको मूल्य बढेर जान्छ । जब राम्रा कम्पनीहरुको शेयरको बढेर जान्छ, त्यस्ता कम्पनीहरुले शेयर बजारलाई नेतृत्व गर्न थाल्छन् र बजारले नयाँ उचाई लिन्छ ।

कमाउने र गुमाउने कुरा विश्वका जुनसुकै शेयर बजारमा पनि चलिरहने भएकाले बुक बिल्डिङ बिधिले लगानीकर्तालाई जोखिमबाट भने बचाउँदैन । योग्य संस्थागत लगानीकर्ताले गलत रुपमा कम्पनीको मूल्यांकन गरी शेयरको मूल्य अधिक निर्धारण गरे भने उनीहरु मात्रै फस्दैनन्, आईपीओमा बढी मूल्य तिर्न बाध्य हुने सर्बसाधारण लगानीकर्ता पनि डुब्छन् । यस विधिमा योग्य संस्थागत लगानीकर्ताको भुमिका महत्वपूर्ण हुने, उनीहरुको मूल्यांकन समितिमा धेरै बिज्ञहरु राखिनु पर्ने र त्यसले निर्धारण गर्ने मूल्य नै आईपीओ र एफपीओको मूल्य निर्धारणमा आधारित हुने हुँदा अब नेपालको शेयर बजार पनि संस्थागत लगानीकर्ताको हातमा जाने छ । अहिलेसम्म र ब्यक्तिगत लगानीकर्ताहरुकै बाहुल्यता छ ।

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here